Netykieta

13.05.2003 (poprawki: 12.04.2005)
Rafał Rynkiewicz

~ Wstęp ~

   Netykieta jest to zbiór zasad kultury obowiązującej wszystkich(!) w Internecie ("Internet" jest nazwą własną konkretnej, największej na świecie sieci, pisze się ją zatem z dużej litery). Co chyba najgorsze, bardzo wiele osób nawet nigdy nie słyszało o czymś takim jak netykieta. Ta netykieta nie jest zbiorem sztywnych nakazów, ma na celu uświadomienie, pouczenie i zwrócenie uwagi na pewne zachowania i czynności.

   Służyć ma ona uświadomieniu, bądź przypomnieniu pewnych zasad obowiązujących w bardzo już licznej społeczności internautów. A zasady służą nam wszystkim - mnie i Tobie i "im" - byśmy mogli wszyscy jakoś tworzyć zdrową społeczność w kraju (sieci) bez granic.

   Zasady każdej netykiety niezależnie od daty jej napisania są aktualne! To, że czasem coś gdzieś w sieci zauważyłeś, nie oznacza wcale, że to jest dobre i poprawne.

3 główne zasady:
  ·myśl(!),
  ·nie działaj na czyjąś szkodę,
  ·nie nadużywaj.

1. Komunikacja elektroniczna

e-mail

· poczty elektronicznej używaj "z głową"
· odbieraj pocztę codziennie, tak jak zaglądasz codziennie do skrzynki na listy z pocztą tradycyjną. Jeśli jest to niemożliwe, to staraj się to robić jak najczęściej. Natomiast gdy masz zamiar odbierać e-maile raz na miesiąc to albo nie podawaj nikomu swojego adresu, lub przy podawaniu zaznacz, że odbierasz pocztę średnio raz na miesiąc.
· pisz listy w formacie tekstowym, a nie HTML, chyba że akurat jest to konieczne, ale na pewno nie pisz standardowo (domyślnie) w formacie HTML. Po pierwsze format tekstowy zajmuje znacznie mniej KB, a po drugie wiele osób choćby np. czyta pocztę poprzez strony www (tzw. webmail) i jeśli nawet ma opcję podglądu wersji w HTMLu to za pewne tego nie zrobi i na marne chociażby Twój trud; nie wykorzystuj wszystkich możliwości związanych z formą listu HTML, jeśli już musisz w nim pisać - niech list będzie bez zbędnych "wodotrysków" jak np. font każdy inny w nowej linii, tysiące kolorów i dziesiątki wstawionych rysunków.
· używając polskich znaków diakrytycznych (tzw. ogonki np. "ą"), wybierz kodowanie ISO-8859-2, ew. UTF-8. W innym przypadku - wcale nie korzystaj z polskich literek.
· nie przesyłaj pocztą na pewno plików większych niż 100KB bez uprzedzenia adresata, i lepiej jeśli to możliwe nie przesyłać tą drogą dużych plików
· załączniki zawsze (chyba że kompresja jest rzędu 1-3%) pakuj przed wysłaniem jakimś programem do kompresji. Najczęściej używanym formatem jest format ZIP
· nie rozsyłaj łańcuszków szczęścia
· jeśli wstawiasz stopkę w swoich emailach, to postaraj się żeby nie była ona dłuższa niż 3-4 linijki. Poprzedzaj ją separatorem np. "-- ". Ostatnio modne stało się umieszczanie złotych myśli jako stopki... pomyśl chwilę, czy ktoś będzie ją czytał i czy będzie szczęśliwy dostając choćby 20 raz tą samą złotą myśl? Umieszczaj w stopce informacje istotne, jak najkrótsze i konkretne. Jeśli chcesz umieszczać cytaty sławnych i podziwianych to nie wysyłaj nikomu 2 razy tego samego w takim razie, bo to już się mija z celem.
· nie cytuj całej wiadomości, chyba że jest to niezbędne. Jeśli cytujesz słowa "przedmówcy" to odpowiadaj pod każdym akapitem z osobna, jeśli email ma dłuższą treść lub dotyczącą kilku tematów. Jeśli nie jest to konieczne to nie cytuj nic z poprzedniego listu i tylko ewentualnie w temacie do otrzymanego tematu wiadomości dodaj "RE: " jeśli nie zrobi tego za Ciebie program obsługi poczty, co się chyba nie zdarza. Dobrze widziane jest przytaczanie tylko tych słów adresata, które są ważne w naszej wypowiedzi, a pozostałe usuwajmy, tak samo jak reklamy (stopki) dodawane automatycznie do wszystkich wiadomości na serwerach z darmowymi kontami.
· gdy rozsyłasz pocztę do grupy osób, korzystaj z pola "BCC" czyli "UDW" ("Ukryty do Wiadomości"), gdyż nie każdy musi sobie życzyć by jego adres e-mail został ujawniony pozostałym Twoim adresatom.
· sprawdzaj swój komputer w celu usuwania wirusów, byś nie przesyłał wirusów innym internautom
· nie rozsyłaj spamu (niechcianej poczty: reklam zazwyczaj) - to grozi wyklęciem na wieki, jedno z najbardziej znienawidzonych przez wszystkich niepożądane działanie w Internecie.
· nie pisz bez potrzeby dużymi literami, gdyż oznaczają one raczej krzyk i nie nadużywaj tego
· staraj się pamiętać o tym ażeby nadawać tytuł wysyłanym emailom, najlepiej odzwierciedlający zawartość wiadomości.
· przed przesłaniem dalej wiadomości powinno się usuwać nadmiar znaczników cytowania, żeby wiadomość nie składała się w 90% ze znaczków ">"

komunikatory jak np. GG

· nie rozsyłaj łańcuszków szczęścia
· gdy ustawiasz status opisowy w programie GG (lub podobnym np. Tlen) postaraj się żeby dawał on jakąkolwiek(!) informację, jeśli masz zamiar w nim pisać o sprawach nikomu(!) nie potrzebnych jak np. "papa!!! :)))))))))", "Elvis żyje", "Eminem the best", "kocham Iksińską". Status opisowy wykorzystuj wtedy, gdy masz coś (niekoniecznie, choć najlepiej) ważnego do przekazania w tej akurat formie jak np. "będę o godzinie 22:00", "tylko w ważnych sprawach", "dziś jestem do 23:00", "chętnie porozmawiam z kimś" itp.
· jeśli już piszesz do kogoś kto Cię nie zna i rozmawiasz z nim przez ten komunikator pierwszy raz, to wypada się przedstawić, bo ten nieszczęśnik zamiast choćby Twej ksywki widzi tylko Twój numer id (UIN).
· nie wstawiaj w wiadomości naraz całej galerii emoticon (tzw. buziek) np. 50 na raz, bo kogoś w końcu krew zaleje i poza tym jaki to ma sens? Emoticons mają, jak sama nazwa mówi, wyrażać uczucia, które nie tak łatwo przekazać przez Internet.
· nie pisz bez potrzeby dużymi literami, gdyż oznaczają one raczej krzyk i nie nadużywaj tego

Forum dyskusyjne

· nie zadawaj pytania, na które już kiedyś została udzielona odpowiedź na forum i zanim je zadasz sprawdź zawsze czy nie ma na nie odpowiedzi w FAQ tej strony, na której jest forum dyskusyjne.
· pisz rzeczowo i konkretnie, tak ażeby każdy Cię zrozumiał

email, forum, grupy dyskusyjne

· staraj się nie przekraczać w swej stopce 3 linijek i jeśli nie jest automatycznie oddzielana stosuj separator np. "-- "
· cytowanie wiadomości powinno być wyróżnione na tyle czytelnie, ażeby nie zlewał się tekst oryginalny (cytowany) z właśnie pisanym

2. Strony www

tworzenie

· twórz strony w standardzie (kodowania literek typowo polskich, tzw. ogonków) iso-8859-2
· dobieraj tak kolory, żeby dało się choć na to patrzeć co zrobiłeś bez potrzeby natychmiastowego telefonu do okulisty po wizycie na Twojej stronie
· nie umieszczaj na pierwszej stronie plików większych niż już maksymalnie 50KB, żeby choć pierwsza strona nie ładowała się w nieskończoność. Znam przypadki (bardzo wiele!) stron, gdzie na pierwszej stronie jest wstawiony obrazek gif np. animowany, który do niczego nie jest tam tak naprawdę potrzebny, a zajmuje np. 400KB.
· jeśli nie wiesz co to jest kompresja obrazu to koniecznie się tym zainteresuj, żeby Twoje zdjęcie przykładowo zamiast zajmować 20 KB nie zajmowało 200 KB kiedy różnica jakości będzie niezauważalna na monitorze.
· jeśli nie jest to akurat galeria zdjęć, to umieszczaj wszelkie obrazy w rozdzielczości 72 piksele na cal.
· mile bardzo są widziane strony tworzone w Notatniku, lub innym programie, w który pracuje się na kodzie, a nie w trybie WYSIWIG (ang. What You See Is What You Get, czyli to co widzisz to masz) jak np. choćby Microsoft Word. Takie strony tworzone w programach "wizualnych" do www wynikowo są dużo większe - nawet 20-krotnie w porównaniu z taką samą stroną wykonaną w trybie tekstowym.
· nie przywłaszczaj sobie owoców pracy innych osób
· pamiętaj, że Twoja strona może nie zawsze być widoczną dla innych w taki sam sposób w jaki Ty ją widzisz na swoim komputerze.

publikacja

· nie twórz nie wiadomo ilu aliasów (czyli domen np. na prv.pl) do swojej strony tylko dla tego, że są darmowe. Jeśli to tylko możliwe niech do Twojej witryny prowadzi jeden lub dwa adresy, lecz nie więcej, bo tylko wprowadzasz wtedy zamieszanie, "zaśmiecasz" wyszukiwarki i denerwujesz ludzi.
· nie wykorzystuj darmowych kont na serwerach tylko w celu trzymania na nich plików do ściągnięcia z twojej strony. Pliki takie trzymaj tylko na tym koncie, na którym posiadasz aktualnie swoją stronę www, a jeśli tam Ci się nie mieszczą zrezygnuj z tego po prostu.
· nie umieszczaj na swojej stronie bezpośrednich linków do plików np. mp3 z czyjejś strony, bez jego wcześniejszej zgody - wtedy bezprawnie wykorzystujesz jego pracę i łącze serwera na którym znajduje się jego strona.

utrzymanie

· pilnuj, by nie było na Twojej stronie "martwych" linków, czyli wiodących do nieistniejących miejsc w sieci.
· kontroluj to, co się dzieje na Twojej stronie (księgi gości, fora dyskusyjne i inne)
· uaktualniaj stronę, nie pozostaw jej już w obecnym stanie na wieki
· jeśli w pewnym momencie stwierdzisz, że rezygnujesz z prowadzenia strony, to zostaw ją "w spadku" komuś innemu lub usuń z sieci.

3. Typowo kulturalne

międzyludzkie

· nie nazywaj nikogo lamerem (ani inaczej negatywnie też), jeśli nie wiesz do końca co to znaczy i zanim kogoś ocenisz w jakikolwiek sposób przemyśl to.
· nie zwracaj uwagi nigdy publicznie lecz bezpośrednio danej osobie, chyba że jest to osoba już wyjątkowo łamiąca wszelkie reguły (i robi to też publicznie) i po uwadze jej zwróconej najpierw osobiście nie zareaguje.
· jeśli się zwracasz do danej konkretnej osoby raczej pisz z dużej litery "Ty", a nie "ty" i inne jak Ci, Tobie...
· swoje opinie wyrażaj zawsze w sposób kulturalny
· pamiętaj zawsze, że nie jesteś sam jeden na świecie i że nie jesteś najważniejszy

sieć

· jeśli nie musisz, to nie ściągaj dużych plików z Internetu takich jak mp3 i filmy, gdy np. możesz po prostu ten film pożyczyć od kolegi następnego dnia. Po prostu nie ściągaj bezmyślnie plików.
· jeśli nie musisz, to nie utrudniaj i nie uprzykrzaj życia innym użytkownikom sieci
· nie zakładaj sobie "ot tak" bez konkretnej potrzeby kont e-mail lub www więcej niż rzeczywiście potrzebujesz

ku przestrodze

· pamiętaj, że tak na prawdę w Internecie nikt nie jest anonimowy! Zawsze można dojść do tego kto, skąd, kiedy, gdzie i co.
· nie ma jako-takich odgórnych czysto prawnych zasad obowiązujących w Internecie, ani "cyberpolicji" na każdym kroku, lecz pamiętaj, że tu społeczność broni się sama i też nieraz mogą Cię spotkać niemiłe konsekwencje ze strony innych użytkowników lub administratorów.
· zawsze zapisuj sobie swoje hasła żebyś ich nie zapomniał, pilnuj ich i nie udostępniaj nikomu

4. Linki

· Netykieta ogólnie
· Netykieta - dobre obyczaje w Internecie wg Republiki Onetu

Praca Magisterska: "Netykieta - Kodeks Etyczny Czy Prawo Internetu?"

Grzegorz Kubas, absolwent (czerwiec 2004) wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego jest autorem pracy magisterskiej poświęconej netykiecie. Praca napisana została pod kierunkiem prof. Ryszarda Markiewicza z Instytutu Własności Intelektualnej i Wynalazczości UJ i nosi tytuł: "Netykieta - Kodeks Etyczny Czy Prawo Internetu?"

Autor przybliża zjawisko netykiety poprzez rozważania na temat: stosowania prawa w Internecie, wskazanie źródeł historycznych etykiety internetowej, przegląd definicji netykiet - praca zawiera autorską propozycję zdefiniowania tego terminu. Prezentuje również stan obecny przez omówienie tekstów pięciu etykiet sieciowych, wskazanie powiązań niektórych zaleceń netykiety z przepisami polskiego prawa oraz obszarów o jakie powinna ona zostać poszerzona. Ostatni rozdział pracy jest porównaniem kodeksu internautów z deontologicznym kodeksem dziennikarskim.

Obrona pracy miała miejsce 30 czerwca 2004 roku w Krakowie.
Kontakt z autorem pracy możliwy jest poprzez adres: g.kubas@xl.wp.pl

Pobierz całą pracę (plik PDF, 900 KB).