Tajemnica atomowego guzika
|
| G
dy w Moskwie wybucha kolejny pucz, gdy Chinczycy staja sie bardziej
skryci niz zwykle, a Koreanczycy strasza wojna, przez swiat przebiega dreszcz
niepokoju. I nieodmiennie pada pytanie: co dzieje sie z guzikiem uruchamiajacym
wyrzutnie rakiet atomowych? Czy nie nacisnie go maniak lub szaleniec, gotow
w imie wlasnych obsesji zorganizowc nam wszystkim koniec swiata?
|
| Tajemnica atomowego guzika kryje sie wlasnie w ”czarnej teczce”.
Dostep do niej ma bardzo niewielkie grono osob. Zazwyczaj jest to prezydent
i grupa starannie wyselekcjonowanych wojskowych.
|
| System czarnej teczki wymyslil przed ponad 40 laty emerytowany
kapitan amerykanskiej marynarki Edward Beach. Zlecone mu przez prezydenta
Eisenhowera zadanie brzmialo bardzo prosto: opracowac taki system, by prezydent
w kazdej chwili mogl wydac rozkaz uzycia broni jadrowej, a jednoczesnie
byl calkowicie pewien, ze nie popelni pomylki. Dodatkowy warunek mowil,
ze nalezy wymyslic zabezpieczenie przed skutkami ewentualnego szalenstwa
prezydenta.
|
| Kapitan Beach wzial sie ostro do pracy i juz kilka miesiecy pozniej
u boku prezydenta pojawil sie oficer z czarna teczka. Pozostal tam do dzis.
Zgodnie z przepisami zolnierz ten nie ma prawa oddalac sie od prezydenta
na odleglosc wieksza niz kilkadziesiat metrow. Dlatego towarzyszy mu wszedzie
i jesli uwaznie wpatrzymy sie w orszak osobistosci otaczajacych Billa Clintona
czy Borysa Jelcyna (bo swoja teczke, podobnie jak bombe atomowa, w kilka
lat po Amerykanach skonstruowali rowniez Rosjanie), mamy szanse dostrzec
ow niezwykly neseser.
|
| Jest on bardzo pilnie strzezony, ale gdyby nawet jakims postronnym
oczom udalo sie zajrzec do wnetrza, nie zobaczylby nic, procz sterty rowniutko
poukladanych papierow, opatrzonych pieczeciami Pentagonu i nadrukami ”scisle
tajne”. Znajomosc angielskiego nie pomoglaby w zrozumieniu ich tresci.
Ten papier to mocno zaszyfrowane instrukcje zawierajace kilkadziesiat wariantow
uzycia (adekwatnie do okolicznosci) amerykanskiej broni jadrowej. Sam prezydent
tez nie jest w stanie ich rozszyfrowac - to wlasnie owo zabezpieczenie
przed szalenstwem - i musi korzystac z pomocy wojskowych strzegacych teczki.
Sa oni na tyle sprawni i zorientowani w sytuacji, ze w ciagu kilkudziesieciu
sekund potrafia, wespol z prezydentem, wybrac wlasciwy wariant.
|
| Nastepnie prezydent uzywa kodu, ktory jest wydrukowany na specjalnej
plastikowej karcie. Kazdy amerykanski przywodca ma obowiazek noszenia tej
karty przy sobie, najlepiej w portfelu. Po przekazaniu przez komputery
owego kodu... nie dzieje sie nic. Tylko w filmach science fiction prezydent
jednym nacisnieciem guzika likwiduje miasta, panstwa czy cala planete.
W rzeczywistosci impuls wyslany przez prezydenta trafia do komputerow Pentagonu
(ministerstwo obrony) i generalowie dowiaduja sie, ze zostal wydany rozkaz
uzycia broni jadrowej. to wszystko. Dalej sprawe bierze w swoje rece wojsko.
|
| W czarnej teczce noszonej za prezydentem Jelcynem nie ma dokumentow,
lecz komputer. By go uruchomic, trzeba znac tajny kod i wystukac go na
klawiaturze. Prezydent nie jest w stanie zrobic tego samodzielnie (znowu
zabezpieczenie na wypadek jego szalensrtwa) i musi korzystac z pomocy grupy
wtajemniczonych oficerow.
|
| Wybranie kodu - podobnie jak uzycie przez amerykanskiego prezydenta
karty magnetycznej - nie ma nic wspolnego z nacisnieciem jadrowego guzika.
Oznacza wylacznie to, ze prezydent wydal rozkaz. W bazach wojskowych zostaje
ogloszony czerwony alarm.
|
| I tak, jak w USA ster przejmuje armia. By system w ogole zadzialal,
rownolegle z prezydentem rozkaz uzycia broni jadrowej musi wydac minister
obrony. On rowniez wystukuje na komputerze swoj kod.
|
| Oba sygnaly - prezydenta i ministra - trafiaja do tzw. Departamentu
Operacji Glownych Sztabu Generalnego. Tam obrabiaja je komputery, ktore
z obu kodow ukladaja 12-cyfrowa liczbe. Jest to zaszyfrowany rozkaz odpalenia
rakiet. Specjalnymi, bezpiecznymi kanalami lacznosci (na specjalnych czestotliwosciach)
przesyla sie do wyrzutni.
|
| Ale nawet to nie oznacza jeszcze, ze rakiety wystartuja. Dowodcy
wyrzutni maja obowiazek zwrocenia sie do Departamentu Operacji Glownych
o potwierdzenie rozkazu. Gdy je uzyskaja, rakiety startuja.
|
| Jak widac, nie ma mowy o przypadkowym sprowokowaniu konca swiata.
Tak jak nie bylo mowy o...katastrofie promu Challenger, wybuchu w Czarnobylu
czy zestrzeleniu przez ”ineligentne” rakiety sowieckie koreanskiego samolotu
pasazerskiego. Niestety, praktyka czasami mija sie z teoria.
|
| Prezydent USA nie ma prawa oddalac sie od czarnej teczki i jak
oka w glowie musi strzec karty z kodami. Tymczasem George Bush kilka razy,
po partii tenisa, zapomnial sie - wskakiwal do samochodu i odjezdzal. Oficer
z teczka i agentami ochrony gonili go niczym na gangsterskich filmach.
|
| Podczas rutynowej kontroli systemow zabezpieczen za prezydenta
Lyndona Johnsona okazalo sie, ze przez pol roku nie wkladano do teczki
nowych instrukcji (a zmieniaja sie one praktycznie codziennie). Caly stos
tych supertajnych dokumentow odnaleziono w...piwnicy Pentagonu.
|
| Gdy Jimmy Carter obejmowal obowiazki prezydenta, w tajniki amerykanskiego
systemu broni jadrowej wprowadzil go general Brent Scowcroft. Kiedy doszli
do tematu ”czarna teczka” i otworzyli ja, ujrzeli...pusta puszke po piwie
i prezerwatywe. General zdretwial, prezydent parsknal smiechem.
|
| Potem okazalo sie, ze zmiana zawartosci najpilniej strzezonej
walizeczki swiata byla zartem szefa ochrony Bialego Domu, ktory chcial
pokazac jak latwo ominac system zabezpieczen. Po tym dosawiadczeniu Carter
nie spuszczal juz teczki z oka, wlozyl do niej takze karte magnetyczna,
by - jak mowil - nie zgubic jej razem z portfelem.
|
| Pozniejsze lata pokazaly, ze nie bylo to posuniecie glupie. Bo
zycie przynosi niespodzianki, jakich naprawde nie sposob przewidziec. Po
zamachu na Ronalda Reagana pielegniarki w szpitalu zdjely z prezydenta
garnitur i odniosly do dosc latwo dostepnej garderoby. Oczywiscie przeniosly
tez portfel z karta magnetyczna. Do dzis pozostaja nie wyjasnione losy
czarnej teczki, ktora podobno w 1991 podczas puczu odebrano Michailowi
Gorbaczowi. Gdyby tak bylo rzeczywiscie, zamachowcy przejeliby pelna kontrole
nad bronia atomowa, bo przeciez jeden sygnal wysyla prezydent (zabrano
mu teczke ), a drugi minister obrony (Dimitrij Jazow nalezal do spisku).
|
| Jakby tego bylo malo, na Zachod przeciekly ostatnio informacje,
ze Rosjanie opracowali tzw. System ”martwej reki”. Gdyby istnial on rzeczywiscie,
rosyjskie rakiety moglyby wystartowac bez wiedzy prezydenta i dowodcow
wyrzutni. Wystarczyloby, ze o wojnie jadrowej pomyslalaby grupa wyzszych
oficerow ze Szatabu Generalnego.
|
| System ”martwej reki” to zabezpieczenie na wypadek zerwania lacznosci
miedzy Kremlem a sztabem lub sztabem a dowodcami wyrzutni. Jest wiec czyms
w rodzaju systemu awaryjnego, z tym ze w mniejszym stopniu obsluguja go
ludzie, a w wiekszym - komputery. Generalowie ze Sztabu Generalnego moga
- za posrednictwem swoich komputerow - przekazac sygnal do ataku nie dowodcom
wyrzutni, lecz... sterujacym rakietami komputerom. Mowiac obrazowo, moze
sie zdarzyc tak, ze prezydent bawi na koktajlu dyplomatycznym, oficerowie
w bazach z bronia jadrowa spia, a rakiety... same startuja. Wizja koszmarna.
|
| A dodajmy jeszcze do niej fakt, ze wystarczy, by wzniosla sie
tylko jedna rakieta, ktora przelatujac nad innymi bazami, za pomoca specjalnych
czujnikow, uruchomi pozostale wyrzutnie. Podobno takie awaryjne rozwiazanie
przygotowano na wypadek naglego ataku jadrowego na Moskwe. Ludzie beda
juz zupelnie zbedni, rakiety same sie ”zwolaja” i poleca. Specjalisci z
NATO nie sa do konca przekonani, ze system ”martwej reki” istnieje. Rosjanie
ani nie potwierdzaja, ani nie dementuja. Satelity szpiegowskie informuja
jednak, ze juz od lat 80-tych ZSRR prowadzil w tej dziedzinie badania i
proby.
|
| System ”martwej reki” przeraza przede wszystkim dlatego, ze powierza
los ludzkosci maszynie. A kazda maszyna bywa zawodna. Podobnie jak ludzki
mozg. W amerykanskich osrodkach badan jadrowych do dzis strasza opowiescia
o pewnym inzynierze, ktory wpadl w szal i wielkim mlotem tlukl w oslone
glowicy jadrowej. W jednostkach wojskowych, dysponujacych bronia atomowa,
raz po raz wykrywani sa oficerowie uzaleznieni od narkotykow. By uniknac
podobnych wypadkow, opracowano tzw. Program Oceny Kadr (PRP). Bez zdania
specjalnych egzaminow, nikt nie dostanie atestu uprawniajacego do sluzby
zwiazanej z obsluga broni nuklearnej. 100 tys. ludzi przynajmniej raz w
roku musi stanac przed komisja. I co roku 2-5 tys. pracownikow wojskowych
i cywilnych traci uprawnienia.
|
| Czy jednak mozna sie dziwic, ze ludzie obcujacy na co dzien z
ta bronia siegaja po kieliszek lub strzykawke? Ich praca to autentyczny
koszmar. Dyzur przy rakiecie ”Minuteman” polega na tym, ze przez 24 godziny
siedzi sie 30 metrow pod ziemia, w kapsule o wymiarach 7x3 metry. I tak
co kilka dni, przez cala sluzbe. A w promieniu 300 km nie ma zywego ducha.
|
| Tak wygladaja warunki amerykanskie. A rosyjskie? W okresie glasnosti
wladze pozwolily dziennikarzom zajrzec na poligon atomowy w Siemipalatynsku.
Dostepu do tego ”superstrzezonego” obiektu chronila rozchybotana brama
zamykana na lancuch z klodka. Jesli tak wygladalo na zewnatrz, to jak zyje
sie w srodku. I to na co dzien, a nie od swieta, gdy przyjezdzaja dziennikarze.
|
| Jeszcze trudniejsze warunki sa na Syberii. Podobno w latach 80-tych
zziebnieci i niezbyt trzezwi zolnierze odpalili rakiete (na szczescie nie
uzbrojona), gdy sprobowali wykorzystac ja do podgrzania czajnika herbaty.
Moze do systemu zabezpieczen nalezy wprowadzic dodatkowo alkomat.
|
| Wszystko to jest jednak niczym w porownaniu ze sluzba na okretach
podwodnych, wyposazonych w rakiety jadrowe. 150 mezczyzn, stloczonych na
niewielkiej przestrzeni, przez 2-3 miesiace zyje w pelnym oderwaniu od
swiata. Marynarze mowia, ze po dwoch tygodniach traca poczucie czasu, nie
wiedza kiedy jest noc, kiedy dzien, ile dni minelo od zanurzenia. Nawet
odpoczynek jest udreka, bo trzeba spac na pietrowych kojach, majac do dyspoozycji
przestrzen o wymiarach 1x2x0,5 metra. Psycholodzy ostrzegaja, ze w sytuacjach
ekstremalnych nie mozna polegac na refleksie i przytomnosci umyslu tych
ludzi. Generalowie sa jednak zdania, ze w razie kryzysu organizm marynarzy
zmobilizuje sie i bedzie dzialal sprawnie.
|
| Ale nawet jesli tak sie stanie, to bez odpowiedzi pozostaje pytanie
o reakcje oficera, ktory nacisnie ten prawdziwy guzik. Prezydenci wydajac
rozkazy dzialaja w sferze pewnej fikcji, nikogo bezposrednio nie zabijaja,
podejmuja tylko jedna z wielu decyzji. Natomiast oficer przy wyrzutni wie,
ze w kilka minut po jego decyzji padna tysiace, moze miliony ofiar. Czy
jego sumienie udzwignie taki ciezar?
|
